मुंबई : महाराष्ट्र विधानपरिषदेच्या शिक्षक आणि पदवीधर मतदारसंघांच्या निवडणुकीत धक्कादायक निकाल समोर आले असून, तीन विद्यमान आमदारांना मतदारांनी नाकारले आहे. दुसरीकडे, चार नव्या उमेदवारांनी पहिल्यांदाच आमदारकी मिळवत राज्याच्या राजकारणात प्रवेश केला आहे. या निकालामुळे राज्यातील राजकीय समीकरणांमध्ये महत्त्वाचे बदल होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
महाराष्ट्र विधानपरिषदेच्या पाच जागांसाठी झालेल्या निवडणुकीची मतमोजणी अत्यंत चुरशीची ठरली. पुणे शिक्षक, पुणे पदवीधर, नागपूर पदवीधर, छत्रपती संभाजीनगर पदवीधर आणि अमरावती शिक्षक या पाच मतदारसंघांमध्ये ही निवडणूक पार पडली. मतमोजणीची प्रक्रिया दीर्घकाळ चालल्याने निकालाकडे राजकीय पक्षांसह उमेदवार आणि समर्थकांचे लक्ष लागले होते.
या निवडणुकीत काही ठिकाणी विद्यमान आमदारांना पुन्हा संधी मिळाली नाही, तर काही मतदारसंघांमध्ये नव्या उमेदवारांनी प्रस्थापितांना धक्का दिला. त्यामुळे ही निवडणूक केवळ पक्षीय विजय-पराभवापुरती मर्यादित न राहता शिक्षक आणि पदवीधर मतदारांच्या भूमिकेच्या दृष्टीनेही महत्त्वाची ठरली.
तीन विद्यमान आमदारांना पराभवाचा धक्का
पुणे शिक्षक मतदारसंघातील काँग्रेसचे विद्यमान आमदार जयंत आसगावकर यांना पराभवाचा सामना करावा लागला. भाजपचे उमेदवार कौस्तुभ गावडे यांनी या मतदारसंघात विजय मिळवला.
छत्रपती संभाजीनगर पदवीधर मतदारसंघात राष्ट्रवादी काँग्रेसचे तीन वेळा आमदार राहिलेले सतीश चव्हाण यांना राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरदचंद्र पवार) पक्षाचे उमेदवार प्रतापसिंह पाटील यांनी पराभूत केले. या निकालामुळे या मतदारसंघातील राजकीय समीकरणांना नवे वळण मिळाले.
नागपूर पदवीधर मतदारसंघात काँग्रेसचे विद्यमान आमदार अभिजित वंजारी यांना भाजपचे उमेदवार सुधाकर कोहळे यांनी पराभूत केले. नागपूर हा भाजपसाठी महत्त्वाचा राजकीय बालेकिल्ला मानला जात असल्याने या निकालाला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले. या तिन्ही निकालांमुळे विद्यमान आमदारांच्या कामगिरीबाबत मतदारांमध्ये असलेल्या अपेक्षा आणि नाराजी यांची चर्चा पुन्हा सुरू झाली आहे.
पुणे शिक्षक मतदारसंघात भाजपचा विजय
पुणे शिक्षक मतदारसंघातील निवडणूक सुरुवातीपासूनच चर्चेत होती. या मतदारसंघात भाजपने कौस्तुभ गावडे यांना उमेदवारी दिली होती. त्यांच्या विरोधात काँग्रेसचे विद्यमान आमदार जयंत आसगावकर, शिवसेनेचे समर्थन असलेले अपक्ष उमेदवार सचिन सानप आणि दत्तात्रय सावंत यांच्यासह अन्य उमेदवार मैदानात होते. या लढतीत कौस्तुभ गावडे यांनी बाजी मारली. विद्यमान आमदार जयंत आसगावकर यांना पराभव स्वीकारावा लागल्याने काँग्रेससाठी हा महत्त्वाचा राजकीय धक्का मानला जात आहे.
छत्रपती संभाजीनगरमध्ये प्रतापसिंह पाटील यांचा विजय
छत्रपती संभाजीनगर पदवीधर मतदारसंघातील निवडणुकीकडे राज्याचे लक्ष लागले होते. या मतदारसंघात राष्ट्रवादी काँग्रेसचे विद्यमान आमदार सतीश चव्हाण यांच्यासमोर राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरदचंद्र पवार) पक्षाचे प्रतापसिंह पाटील यांचे आव्हान होते.
प्रतापसिंह पाटील यांनी या लढतीत विजय मिळवत सतीश चव्हाण यांची सलग तीन टर्मची आमदारकीची कारकीर्द संपुष्टात आणली. या निकालामुळे राष्ट्रवादी काँग्रेसमधील दोन्ही गटांच्या राजकीय ताकदीबाबतही चर्चा सुरू झाली आहे.
नागपूरमध्ये सुधाकर कोहळे यांची बाजी
नागपूर पदवीधर मतदारसंघात भाजपचे सुधाकर कोहळे आणि काँग्रेसचे विद्यमान आमदार अभिजित वंजारी यांच्यात प्रमुख लढत झाली.
मतमोजणीदरम्यान दोन्ही उमेदवारांमध्ये चुरस पाहायला मिळाली. अखेरीस सुधाकर कोहळे यांनी विजय मिळवत भाजपला हा मतदारसंघ पुन्हा मिळवून दिला. नागपूरमधील या निकालामुळे काँग्रेसला मोठा धक्का बसला असून भाजपसाठी हा महत्त्वाचा विजय ठरला आहे.
पुणे पदवीधर मतदारसंघात हर्षदा देशमुख-जाधव यांचा विजय
पुणे पदवीधर मतदारसंघात राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरदचंद्र पवार) पक्षाच्या हर्षदा देशमुख-जाधव आणि भाजपच्या स्मिता जाधव यांच्यात प्रमुख लढत झाली. या मतदारसंघात पहिल्या पसंतीच्या मतांनंतर विजयाचा कोटा पूर्ण करण्यासाठी पुढील मतमोजणी महत्त्वाची ठरली. अखेरीस हर्षदा देशमुख-जाधव यांनी विजय मिळवला. या निकालामुळे राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरदचंद्र पवार) पक्षाने पुणे पदवीधर मतदारसंघातील आपले स्थान कायम राखले.
अमरावती शिक्षक मतदारसंघात किरण सरनाईक यांचा विजय
अमरावती शिक्षक मतदारसंघात एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेचे विद्यमान आमदार किरण सरनाईक यांनी विजय मिळवला. या मतदारसंघात काँग्रेसच्या अदिती पोहरे यांच्यासह अन्य उमेदवारांनीही निवडणूक लढवली होती. मात्र, किरण सरनाईक यांनी आपली जागा कायम राखण्यात यश मिळवले. पाच मतदारसंघांमध्ये निवडणूक झाल्यानंतर विद्यमान आमदारांपैकी केवळ किरण सरनाईक यांना आपली जागा टिकवता आली, असे वृत्तात नमूद करण्यात आले आहे.
नव्या चेहऱ्यांना संधी; राजकीय पक्षांसमोर आत्मपरीक्षणाचे आव्हान
या निवडणुकीत चार नव्या चेहऱ्यांना पहिल्यांदाच विधानपरिषदेत जाण्याची संधी मिळाली आहे. शिक्षक आणि पदवीधर मतदारसंघांतील निवडणुका या सर्वसाधारण निवडणुकांपेक्षा वेगळ्या स्वरूपाच्या असतात. त्यामुळे उमेदवारांचे स्थानिक संपर्क, मतदारांशी असलेला संवाद, शैक्षणिक क्षेत्रातील प्रश्न आणि संघटनात्मक ताकद यांना विशेष महत्त्व असते.
विद्यमान आमदारांचा पराभव झाल्यामुळे राजकीय पक्षांना उमेदवार निवड, स्थानिक पातळीवरील संघटनात्मक काम आणि मतदारांशी असलेल्या संबंधांचा आढावा घ्यावा लागणार आहे.
विशेषतः शिक्षक आणि पदवीधर मतदारसंघांमध्ये केवळ पक्षाचे नाव किंवा राजकीय प्रभाव पुरेसा ठरत नाही, तर मतदारांपर्यंत पोहोचणे आणि त्यांच्या प्रश्नांवर काम करणेही महत्त्वाचे ठरते, असा या निकालाचा राजकीय अर्थ लावला जात आहे.
राज्याच्या राजकारणावर काय परिणाम होणार?
विधानपरिषदेच्या या निवडणुकीत महायुती आणि महाविकास आघाडी या दोन्ही बाजूंना यश आणि अपयशाचा सामना करावा लागला. काही जागांवर भाजपने विजय मिळवला, तर काही ठिकाणी राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरदचंद्र पवार) पक्षाने आपली ताकद दाखवून दिली. शिवसेनेलाही अमरावती शिक्षक मतदारसंघात यश मिळाले. या निकालांमुळे शिक्षक आणि पदवीधर मतदारांमध्ये राजकीय पक्षांची प्रतिमा, स्थानिक नेतृत्व आणि उमेदवारांची स्वीकारार्हता हे घटक निर्णायक ठरू शकतात, हे पुन्हा स्पष्ट झाले आहे.
महाराष्ट्र विधानपरिषदेच्या या निवडणुकीने प्रस्थापित नेत्यांना आत्मपरीक्षणाचा संदेश दिला असून, नव्या चेहऱ्यांना राजकीय संधी उपलब्ध करून दिली आहे. आगामी काळात या निकालांचे राज्याच्या राजकारणावर काय परिणाम होतात, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.