नागपूर : गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर नागपूर शहरात ध्वनीप्रदूषण आणि प्रखर प्रकाशामुळे निर्माण होणारे धोके टाळण्यासाठी पोलीस प्रशासनाने मोठा निर्णय घेतला आहे. पोलीस आयुक्त विश्वास नांगरे पाटील यांनी डीजे, डीजेची वाहने, उच्च क्षमतेच्या ध्वनिव्यवस्था तसेच बीम आणि लेझर लाईटच्या वापराबाबत निर्बंध लागू केले आहेत. उपलब्ध वृत्तांनुसार हे आदेश ३ सप्टेंबरच्या मध्यरात्रीपासून १ नोव्हेंबर २०२६ रोजी रात्रीपर्यंत लागू राहणार आहेत.
🔴 नेमकी कशावर बंदी?
पोलीस आदेशानुसार पुढील प्रकारच्या उपकरणांवर निर्बंध आहेत:
डीजे आणि डीजेची वाहने
डॉल्बी साउंड सिस्टीम
टॉप-मिड-बेस अशा मल्टी-स्पीकर स्वरूपातील उच्च क्षमतेच्या ध्वनिव्यवस्था
प्लाझ्मा साउंड
प्रेशर मिड साउंड सिस्टीम
बीम लाईट
लेझर बीम लाईट
अशा ध्वनिव्यवस्था वाहून नेण्यासाठी किंवा चालवण्यासाठी बदल केलेली वाहने अशा उपकरणांचे मालक, चालक, आयोजक आणि संबंधित गणेश मंडळांच्या पदाधिकाऱ्यांनी ही उपकरणे वापरात न आणता सीलबंद स्थितीत ठेवण्याचे निर्देश देण्यात आल्याचे वृत्तांत सांगतात.
⚠️ सामान्य साऊंड सिस्टीमलाही पूर्ण बंदी आहे का?
इथे महत्त्वाचा फरक आहे. उपलब्ध आदेशाच्या वृत्तांकनानुसार निर्धारित ध्वनीमर्यादेचे उल्लंघन न करणारी साऊंड सिस्टीम या विशिष्ट बंदीच्या कक्षेत येत नाही, असे स्पष्ट करण्यात आले आहे. मात्र लाऊडस्पीकर किंवा सार्वजनिक ध्वनिव्यवस्थेसाठी आवश्यक परवानगी आणि लागू असलेल्या ध्वनीमर्यादांचे पालन करणे बंधनकारक आहे.
🔊 ध्वनीप्रदूषणाबाबत कायदा काय सांगतो?
केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या Noise Pollution (Regulation and Control) Rules, 2000 नुसार लाऊडस्पीकर किंवा Public Address System वापरण्यासाठी लेखी परवानगी आवश्यक आहे. सामान्यतः रात्री १० ते सकाळी ६ या वेळेत त्याचा वापर करण्यास मनाई आहे; राज्य सरकार मर्यादित सांस्कृतिक किंवा धार्मिक उत्सवांसाठी ठरावीक अटींसह रात्री १० ते १२ या वेळेत अतिरिक्त परवानगी देऊ शकते. ध्वनीमर्यादा क्षेत्रानुसार वेगवेगळी आहे. उदाहरणार्थ, निवासी क्षेत्रासाठी दिवसाची मर्यादा ५५ dB(A) आणि रात्रीची ४५ dB(A) आहे; शांतता क्षेत्रासाठी ती अनुक्रमे ५० आणि ४० dB(A) आहे.
👁️ लेझर लाईटवरही पोलिसांची करडी नजर
उच्च तीव्रतेच्या बीम आणि लेझर लाईटमुळे वाहनचालकांच्या दृष्टीवर परिणाम होऊन अपघाताचा धोका निर्माण होऊ शकतो, तसेच डोळ्यांना इजा होण्याची शक्यता असल्याचे प्रशासनाने नमूद केले आहे. त्यामुळे गणेशोत्सवातील मिरवणुका आणि इतर सार्वजनिक कार्यक्रमांमध्ये अशा प्रकाशाचा वापर रोखण्यावर भर देण्यात आला आहे.
🚔 नियम तोडल्यास कारवाई
आदेशाचे उल्लंघन करणाऱ्यांविरुद्ध लागू कायद्यांनुसार कारवाई करण्याचा इशारा पोलिसांनी दिला आहे. विशेषतः उच्च क्षमतेच्या ध्वनिव्यवस्था आणि त्यासाठी बदल केलेली वाहने वापरणाऱ्यांवर कारवाई होऊ शकते. नागपूर पोलिसांनी हा निर्णय BNSS 2023 मधील कलम 163 अंतर्गत जारी केल्याचे वृत्तांत नमूद करतात.
🙏 पारंपरिक वाद्यांचा वापर करण्याचे आवाहन
डीजेऐवजी ढोल-ताशा, बँड, भजन आणि पारंपरिक वाद्यांचा वापर करून उत्सव साजरा करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. उद्देश उत्सवाला विरोध करणे नसून ध्वनीप्रदूषण, वाहतूक अडथळे आणि नागरिकांच्या सुरक्षिततेशी संबंधित समस्या कमी करणे हा असल्याचे वृत्तांत सांगतात.
📌 महाराष्ट्रात DJ-विरोधातील चर्चा वाढली
नागपुरातील निर्णयाच्या पार्श्वभूमीवर पुण्यासह महाराष्ट्रातील इतर भागांतही डीजे, डॉल्बी आणि लेझर लाईटच्या वापराबाबत चर्चा सुरू आहे. पुण्यात उच्च क्षमतेच्या प्लाझ्मा साउंड आणि प्रेशर मिड उपकरणांवर कारवाई करण्याचा इशारा देण्यात आला असून, काही परिस्थितीत चार बास आणि चार टॉपच्या मर्यादेत ध्वनिव्यवस्थेला परवानगी असल्याचे वृत्त आहे.