तृणमूलला मोठा धक्का; निवडणूक आयोगाने पक्षाचे नांव आणि चिन्ह गोठवले

नवी दिल्ली : महाराष्ट्रातील शिवसेना पक्षाच्या नाव आणि निवडणूक चिन्हासंदर्भातील प्रकरणाची सर्वोच्च न्यायालयात सुनावणी सुरू असतानाच पश्चिम बंगालमधून राजकीय वर्तुळात मोठी घडामोड समोर आली आहे. भारत निवडणूक आयोगाने तृणमूल काँग्रेसच्या पक्षनाव आणि अधिकृत निवडणूक चिन्हावर अंतरिम स्वरूपात बंदी घालत ते गोठवण्याचा निर्णय घेतला आहे. पक्षातील दोन गटांकडून एकाच पक्षावर आणि चिन्हावर दावा करण्यात आल्याने आयोगाने हा निर्णय घेतला आहे.

दोन्ही गटांना मूळ नाव आणि चिन्ह वापरता येणार नाही

तृणमूल काँग्रेसमध्ये पक्षाच्या नेतृत्वावरून दोन गट निर्माण झाले आहेत. एका गटाचे नेतृत्व ममता बॅनर्जी यांच्याकडे असून दुसऱ्या गटाकडूनही तृणमूल काँग्रेसच्या अधिकृत पक्षनाव आणि चिन्हावर दावा करण्यात आला आहे. दोन्ही गटांकडून आगामी पोटनिवडणुकीत अधिकृत तृणमूल काँग्रेसचे उमेदवार असल्याचा दावा करण्यात आल्याने निवडणूक आयोगासमोर पेच निर्माण झाला होता. या पार्श्वभूमीवर आयोगाने ‘ऑल इंडिया तृणमूल काँग्रेस’ हे नाव आणि पक्षाचे ‘फुले व गवत’ (Flowers and Grass) हे राखीव चिन्ह दोन्ही गटांना वापरण्यास तात्पुरती मनाई केली आहे. हा आदेश आगामी पश्चिम बंगाल विधानसभा पोटनिवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर महत्त्वाचा मानला जात आहे.

१८ सप्टेंबरपर्यंत नवे नाव आणि चिन्ह सुचवण्याचे आदेश

निवडणूक आयोगाने दोन्ही गटांना स्वतंत्र राजकीय ओळखीसाठी नवीन नाव आणि निवडणूक चिन्हाचे पर्याय सादर करण्याचे निर्देश दिले आहेत. प्रत्येक गटाने तीन नवीन नावांचे आणि तीन मुक्त चिन्हांचे पर्याय आयोगाकडे सादर करायचे आहेत. त्यानंतर आयोग उपलब्ध पर्यायांमधून संबंधित गटांना नाव आणि चिन्ह देईल. या प्रक्रियेसाठी आयोगाने १८ सप्टेंबर रोजी सकाळी ११ वाजेपर्यंत पर्याय सादर करण्याची मुदत दिली आहे.

पोटनिवडणुकीपूर्वीच मोठा पेच

पश्चिम बंगालमधील नंदीग्राम आणि रेजीनगर विधानसभा मतदारसंघांच्या पोटनिवडणुका ६ ऑक्टोबर रोजी होणार आहेत. या दोन्ही जागांवर तृणमूल काँग्रेसच्या दोन्ही गटांनी स्वतंत्र उमेदवार उभे केल्यामुळे अधिकृत उमेदवार कोण, हा प्रश्न निर्माण झाला होता. त्यामुळे मतदारांमध्ये संभ्रम निर्माण होऊ नये आणि निवडणूक प्रक्रिया निष्पक्षपणे पार पडावी, यासाठी आयोगाने अंतरिम व्यवस्था केली आहे.

अंतिम निर्णय अद्याप बाकी

महत्त्वाचे म्हणजे, निवडणूक आयोगाने अद्याप तृणमूल काँग्रेसचे मूळ नाव आणि चिन्ह कायमस्वरूपी कोणत्या गटाला द्यायचे, याचा अंतिम निर्णय घेतलेला नाही.

आयोगाने Election Symbols (Reservation and Allotment) Order, 1968 मधील परिच्छेद १५ अंतर्गत पक्षावरील दाव्याची सविस्तर तपासणी करण्याचे संकेत दिले आहेत. दोन्ही गटांचे संघटनात्मक दावे, संबंधित कागदपत्रे आणि इतर उपलब्ध माहिती तपासल्यानंतर पुढील निर्णय घेतला जाणार आहे.

शिवसेना प्रकरणाशी राजकीय तुलना

निवडणूक आयोगाच्या या निर्णयाची तुलना महाराष्ट्रातील शिवसेना आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसमधील पक्षनाव व निवडणूक चिन्हाच्या वादाशी केली जात आहे. विशेषतः सर्वोच्च न्यायालयात शिवसेनेच्या नाव आणि धनुष्यबाण चिन्हासंदर्भातील सुनावणी सुरू असतानाच तृणमूल काँग्रेसबाबत आयोगाने घेतलेला हा निर्णय चर्चेचा विषय ठरला आहे.

दरम्यान, काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांनी निवडणूक आयोगाच्या तृणमूल काँग्रेसबाबतच्या निर्णयावर टीका केली आहे. त्यांनी शिवसेना, राष्ट्रवादी काँग्रेस आणि आता तृणमूल काँग्रेसच्या संदर्भातील घडामोडींचा उल्लेख करत आयोगाच्या भूमिकेवर प्रश्न उपस्थित केले आहेत. हे राहुल गांधी यांचे राजकीय मत असून, त्यावर निवडणूक आयोगाची किंवा संबंधित पक्षांची भूमिका स्वतंत्रपणे पाहणे आवश्यक आहे.

पुढे काय होणार?

सध्या दोन्ही तृणमूल गटांना आगामी पोटनिवडणुकीसाठी स्वतंत्र नाव आणि चिन्ह घ्यावे लागणार आहे. मात्र, तृणमूल काँग्रेसचे मूळ नाव आणि ‘फुले व गवत’ चिन्ह याबाबतचा अंतिम हक्क कोणत्या गटाकडे राहणार, याचा निर्णय निवडणूक आयोगाच्या पुढील प्रक्रियेनंतर स्पष्ट होणार आहे. त्यामुळे या प्रकरणातील पुढील सुनावणी आणि आयोगाचा अंतिम निर्णय महत्त्वाचा ठरणार आहे.