मुंबई : देशातील हवामानात पुन्हा एकदा मोठा बदल होत असून ओडिशा आणि छत्तीसगडच्या परिसरात तयार झालेल्या तीव्र कमी दाबाच्या क्षेत्राने (डीप डिप्रेशन) मान्सूनला नवसंजीवनी मिळाल्याचे चित्र आहे. या प्रणालीमुळे अरबी समुद्रातून मोठ्या प्रमाणात दमट वारे देशाच्या अंतर्गत भागात वाहू लागले असून त्याचा परिणाम महाराष्ट्रासह अनेक राज्यांवर होत आहे.
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, छत्तीसगडच्या परिसरातील कमी दाबाचे क्षेत्र अधिक तीव्र होत असल्याने त्या भागात हाय अलर्ट जारी करण्यात आला आहे. तसेच बंगालच्या उपसागरातून येणाऱ्या दमट आणि उष्ण हवेच्या संयोगामुळे वातावरणात लक्षणीय बदल झाले असून पुढील 24 तास हवामानाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे मानले जात आहेत.
विदर्भात मुसळधार पाऊस; राज्यात अजूनही तुटीची नोंद
मागील 24 तासांत विदर्भातील अनेक भागांत अतिमुसळधार पावसाची नोंद झाली आहे. जुलै महिन्याच्या अखेरीस पावसाचा जोर कमी होईल, असा अंदाज व्यक्त केला जात असताना अचानक हवामानात झालेल्या बदलामुळे राज्यातील सुमारे 22 जिल्ह्यांमध्ये मध्यम स्वरूपाचा पाऊस झाला आहे.
तरीही राज्यात मान्सूनच्या पावसाची सुमारे 16 टक्के तूट कायम आहे. मात्र जुलै महिन्यात झालेल्या चांगल्या पावसामुळे सरासरी पावसाची मोठ्या प्रमाणात भरपाई झाली आहे.
कोकण, मध्य महाराष्ट्र आणि मराठवाड्यावरही परिणाम
डीप डिप्रेशन पुढील काळात मध्य प्रदेशाच्या दिशेने सरकण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. दरम्यान, अरबी समुद्रालगत तयार झालेल्या ट्रफ लाईनमुळे कोकण किनारपट्टीवरही पावसासाठी पोषक परिस्थिती निर्माण झाली आहे.
तथापि, मध्य महाराष्ट्र आणि मराठवाड्यात अद्याप अपेक्षित प्रमाणात मुसळधार पाऊस झालेला नसल्याचे निरीक्षण हवामान विभागाने नोंदवले आहे.
ऑगस्टच्या पहिल्या आठवड्यात पुन्हा कमी दाबाचे क्षेत्र?
हवामान तज्ज्ञांच्या अंदाजानुसार 5 किंवा 6 ऑगस्टच्या सुमारास बंगालच्या उपसागरात पुन्हा एकदा कमी दाबाचे क्षेत्र निर्माण होण्याची शक्यता आहे. ही प्रणाली सक्रिय झाल्यास महाराष्ट्रासह अनेक भागांमध्ये पुन्हा चांगल्या पावसाची शक्यता निर्माण होऊ शकते. मुंबई, ठाणे, नवी मुंबई, कल्याण-डोंबिवली आणि उपनगरांमध्ये सध्या ऊन-पावसाचा खेळ सुरू असून पश्चिम महाराष्ट्रातही अधूनमधून पावसाच्या सरी कोसळत आहेत.
आज आणि उद्याचा पावसाचा अंदाज
30 आणि 31 जुलैदरम्यान महाराष्ट्रात सर्वत्र अतिमुसळधार पावसाची शक्यता कमी आहे. मात्र विदर्भातील काही जिल्ह्यांमध्ये जोरदार पाऊस होऊ शकतो. आज आणि उद्या नागपूर, भंडारा, गोंदिया, अकोला, बुलढाणा, वाशीम, परभणी आणि नांदेड या जिल्ह्यांमध्ये पावसाची शक्यता असून उर्वरित महाराष्ट्रात ऊन आणि पावसाचा खेळ कायम राहण्याचा अंदाज आहे. यासोबतच दमट आणि उष्ण वातावरणातही वाढ होण्याची शक्यता आहे.
‘अल निनो’चा प्रभाव वाढत असल्याची चिंता
दरम्यान, प्रशांत महासागरातील अल निनो प्रणाली अधिक बळकट होत असल्याचे संकेत मिळत आहेत. सध्या निनो 3.4 निर्देशांकावरील समुद्रपृष्ठ तापमानातील वाढ 1.4 अंश सेल्सिअस इतकी नोंदवली गेली आहे. 2015-16 मधील महा-अल निनोच्या काळात ही वाढ 2.75 अंशांपर्यंत पोहोचली होती. यावेळी तापमान 3 अंशांच्या पुढे जाण्याची आणि त्याचा परिणाम 2027 च्या वसंत ऋतूपर्यंत टिकून राहण्याची शक्यता काही हवामान तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
तथापि, सध्याच्या मान्सून प्रणाली सक्रिय असल्याने जून महिन्यातील सुमारे 40 टक्के पावसाची तूट जुलैमधील समाधानकारक पावसामुळे मोठ्या प्रमाणात भरून निघाली आहे. ऑगस्टच्या सुरुवातीलाही चांगल्या पावसाचा अंदाज असल्याने शेतकऱ्यांनी घाबरून जाण्याचे कारण नसल्याचे हवामान तज्ज्ञांचे मत आहे.
(टीप : हवामानाचा अंदाज वेळोवेळी बदलू शकतो. नागरिकांनी स्थानिक हवामान विभागाच्या अधिकृत सूचनांवर लक्ष ठेवावे.)