नागपूर : केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांनी सांडपाणी आणि शौचालयाच्या पाण्याच्या पुनर्वापरावर आधारित अभिनव उपक्रमाची माहिती सामायिक केली आहे. ‘टाईम्स नाऊ समिट 2025’ मध्ये बोलताना त्यांनी नागपूरमधील यशस्वी प्रकल्पाचा उल्लेख करताना सांगितले की, या पद्धतीद्वारे शहराला दरवर्षी 300 कोटी रुपये उत्पन्न मिळते.
मथुरा प्रकल्पाचा पाया
गडकरी यांनी सांगितले की, सांडपाणी पुनर्वापराची संकल्पना त्यांनी प्रथम मथुरा येथे राबवली होती. तेथील 9 एमएलडी (मिलियन लिटर प्रतिदिन) गाळयुक्त पाण्याची शुद्धीकरण करून, ते स्वच्छ पाणी इंडियन ऑइलच्या मथुरा रिफायनरीला 20 कोटी रुपयांना विकले गेले. हा प्रकल्प सरकार-खासगी भागीदारीतून (PPP) पूर्ण झाला, ज्यामध्ये 40% सरकारी आणि 60% खासगी गुंतवणूक होती.
नागपूरचा आर्थिक फायदा
नागपूर महानगरपालिकेने सांडपाणी आणि शौचालयाच्या पाण्याचे उच्च-तंत्रज्ञानाने शुद्धीकरण करून ते औद्योगिक वापरासाठी विकले जाते. गडकरी यांनी नमूद केले की, यामुळे शहराला दरवर्षी सुमारे 300 कोटी रुपये उत्पन्न मिळते. त्यांनी यावर भर देताना म्हटले, “ही पद्धत इतर शहरांसाठीही उपयुक्त ठरू शकते. पाण्याचा पुनर्वापर केल्यास द्रव आणि घनकचऱ्याचे व्यवस्थापन सुधारण्यास मदत होईल.”
हायड्रोजनवर भविष्याचा भर
गडकरी यांनी हायड्रोजन इंधनाच्या संदर्भात म्हटले की, भारत भविष्यात हायड्रोजन उत्पादन आणि निर्यात करणारा प्रमुख देश बनू शकतो. त्यांनी स्वतः हायड्रोजन-इंधनावर चालणाऱ्या ‘मिराई’ नावाच्या गाडीचा उदाहरण दिले. *”सध्या आपण 22 लाख कोटी रुपयांचे जीवाश्म इंधन आयात करतो. हायड्रोजन स्वस्त आणि टिकाऊ पर्याय असू शकतो,”* असेही ते म्हणाले.
पर्यावरणासाठी संधी
या पद्धतीद्वारे सेंद्रिय कचऱ्यापासून बायोगॅस, मिथेन आणि हायड्रोजन निर्मिती करता येते, ज्यामुळे कचऱ्याचे व्यवस्थापन आणि ऊर्जा निर्मिती दोन्ही शक्य आहे. गडकरी यांनी असे प्रकल्प देशभरात राबविण्याची गरज व्यक्त केली आहे.