नागपूर: यवतमाळ जिल्ह्यातील शेतकरी केशव शिंदे यांना त्यांच्या शेतातील 100 वर्ष जुन्या रक्तचंदनाच्या झाडासाठी मध्य रेल्वेकडून 1 कोटी रुपये मोबदला मिळणार आहे. मुंबई हायकोर्टाच्या नागपूर खंडपीठाने हा आदेश दिला असून, यापैकी 50 लाख रुपये शेतकऱ्याला आधीच काढता येतील अशी परवानगी हायकोर्टाने 9 एप्रिल रोजी दिली आहे.
प्रकरणाचा पार्श्वभूमी:
केशव शिंदे (94) यांच्या यवतमाळ जिल्ह्यातील खरशी गावातील 2.29 हेक्टर जमिनीवरून वर्धा-यवतमाळ-पुसद-नांदेड रेल्वे मार्ग जात असल्याने, त्यांची जमीन रेल्वेने संपादित केली. जमिनीचा मोबदला शिंदे यांना मिळाला, परंतु त्यांच्या शेतातील रक्तचंदनाच्या झाडासह इतर झाडांबद्दल मोबदला मिळाला नव्हता. 2014 पासून शिंदे कुटुंबाने वनविभाग, रेल्वे व स्थानिक प्रशासनाकडे पत्रव्यवहार केला, परंतु निकाल न मिळाल्याने 2024 मध्ये हायकोर्टात याचिका दाखल केली.
हायकोर्टाचा निर्णय:
– रेल्वेने 1 कोटी रुपये हायकोर्टात जमा केले आहेत.
– यातील 50 लाख रुपये शिंदे कुटुंबाला तातडीने मिळतील.
– झाडाचे अंतिम मूल्यांकन होईपर्यंत ही रक्कम तात्पुरती मान्य करण्यात आली आहे.
– मूल्यांकनानंतर मोबदल्याची रक्कम 5 कोटी रुपयांपर्यंत वाढू शकते, असे याचिकाकर्त्यांचे वकील सांगतात.
शेतकऱ्याची प्रतिक्रिया:
पंजाब शिंदे (केशव शिंदे यांचे पुत्र) म्हणाले, “मोबदला योग्य रकमेत मिळावा यासाठी आम्ही 10 वर्षे लढलो. हायकोर्टाच्या आदेशानंतर आता न्याय मिळेल अशी आशा आहे.”
रक्तचंदनाचे महत्त्व:
रक्तचंदन (रेड सँडर्स) हे एक दुर्मिळ व मौल्यवान झाड आहे, जे प्रामुख्याने आंध्र प्रदेशमध्ये आढळते. याच्या लाकडाची चीन, जपान, युएई सारख्या देशांमध्ये मोठी मागणी आहे. या झाडाच्या लाकडाचा वापर औषधी, सुगंधी तेल आणि भव्य फर्निचरमध्ये होतो.
पुढील प्रक्रिया:
– वनविभागाच्या समितीने झाडाचे मूल्यांकन करावयाचे आहे.
– भूमिगत पाईपलाईन व इतर झाडांसाठीचा मोबदला अजूनही प्रलंबित आहे.
हा निकाल शेतकऱ्यांसाठी एक महत्त्वाचा नजीर ठरू शकतो, ज्यामुळे सार्वजनिक प्रकल्पांसाठी जमीन संपादन करताना नैसर्गिक संपत्तीचे योग्य मूल्यांकन होईल.