नवी दिल्ली: भारत आणि पाकिस्तान दरम्यान वाढत असलेल्या सैन्यी तणावामुळे केंद्र सरकारने ७ मे रोजी देशभरातील २४४ जिल्ह्यांमध्ये मॉक ड्रिल आयोजित करण्याचा निर्णय घेतला आहे. १९७१ नंतर, म्हणजे ५४ वर्षांनंतर, अशी प्रचंड प्रमाणातील सुरक्षा सरावाची ही पहिलीच मोठी कवायत आहे. केंद्रीय गृहमंत्रालयाने या ड्रिलदरम्यान नागरिकांना आणीबाणीच्या परिस्थितीत काय करावे याविषयी प्रशिक्षित करण्यासाठी ही मोहीम राबवणार आहे.
कोणत्या जिल्ह्यांमध्ये होणार मॉक ड्रिल?
सीमावर्ती राज्यांतील जम्मू-काश्मीर, राजस्थान, गुजरात, पंजाब आणि महाराष्ट्रातील जिल्हे या ड्रिलमध्ये प्राधान्याने सामील आहेत. हे सर्व जिल्हे भारत-पाक सीमेजवळ किंवा संवेदनशील ठिकाणी असल्याचे गृहमंत्रालयाने नमूद केले आहे. ड्रिलचा मुख्य उद्देश नागरिकांना युद्धकाळातील आणीबाणी व्यवस्थापन, सायरनच्या आवाजाचा अर्थ समजावून देणे आणि सुरक्षित ठिकाणी पोहोचण्यासाठी मार्गदर्शन करणे आहे.
सायरनचा आवाज आणि त्याची वैशिष्ट्ये:
– आणीबाणीच्या सायरनचा आवाज १२०-१४० डेसिबल इतका मोठा असेल.
– हा आवाज २ ते ५ किलोमीटर पर्यंत ऐकू येईल.
– सायरनमध्ये एक विशिष्ट सायक्लिक पॅटर्न असेल: आवाज हळूहळू वाढत जाऊन नंतर कमी होईल.
सायरन वाजल्यावर नागरिकांनी काय करावे?
– घाबरण्याऐवजी सुरक्षित ठिकाणी (घर किंवा इमारतींमध्ये) लगेच जा.
– ५ ते १० मिनिटांत जवळच्या सुरक्षित क्षेत्रात पोहोचा.
– उघड्या जागा, बाजारपेठ किंवा गर्दीच्या ठिकाणांपासून दूर रहा.
– टीव्ही, रेडिओ किंवा सरकारी संदेशांकडे लक्ष द्या.
– अफवांवर नव्हे, तर प्रशासनाच्या सूचनांनुसार वागा.
सायरन कोठे वाजणार?
सरकारी इमारती, पोलीस मुख्यालये, फायर स्टेशन्स, सैन्य ठाणी, मोठे बाजारपेठ आणि गर्दीच्या ठिकाणी हे सायरन वाजवले जाणार आहेत.
मॉक ड्रिलमध्ये कोण सहभागी होणार?
– जिल्हाधिकारी, पोलीस, स्थानिक प्रशासन, होम गार्ड्स.
– सिव्हिल डिफेन्स वार्डन, एनसीसी, एनएसएस, नेहरू युवा केंद्र संघटना.
– शाळा-कॉलेजातील विद्यार्थी आणि सामान्य नागरिक.
नागरी संरक्षणाची उद्दिष्टे:
१९६८ च्या नागरी संरक्षण कायद्यानुसार, या ड्रिलचा मुख्य हेतू युद्ध किंवा आपत्तीच्या वेळी जीवरक्षण, मालमत्तेचे संरक्षण आणि लोकांचे मनोबल टिकवणे आहे. महाराष्ट्रातील नागरी संरक्षण दल (पुणे) सारख्या संघटना यात महत्त्वाची भूमिका बजावतील.
१९७१ नंतरची ही पहिली मोठी कवायत:
१९७१ च्या भारत-पाक युद्धानंतर अशी राष्ट्रीय स्तरावरची मॉक ड्रिल आयोजित करण्यात येत आहे. गृहमंत्रालयाने स्पष्ट केले आहे की, “ही ड्रिल केवळ सैन्याच्या सज्जतेसाठी नसून, नागरिकांची सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी आहे. प्रत्येक नागरिकाने सहकार्य द्यावे,” असे संदेश देण्यात आले आहेत.
टीप: ७ मे रोजी सकाळी १० वाजता ही ड्रिल सुरू होणार असून, ती ३० मिनिटे चालेल. नागरिकांनी यामध्ये सक्रिय सहभाग द्यावा, अशी अपील प्रशासनाकडून करण्यात आले आहे.