नवी दिल्ली: पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या ७५व्या वाढदिवसानंतर देशात आणि राजकीय वर्तुळात “निवृत्ती” या मुद्द्यावर चर्चा रंगली. भाजपच्या अनलिखित “७५ वर्षांचा नियम” याचा संदर्भ देत विरोधकांसह अनेकांनी अंदाज मांडले की, मोदी आता पायउतार होतील का? मात्र या चर्चेला राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सरसंघचालक मोहन भागवत यांनी ठाम ब्रेक लावला.
“मी असं काही म्हटलं नव्हतं…”
भागवत यांनी स्पष्ट केले की, “७५व्या वर्षी कुणी निवृत्त व्हावं असं मी कधीच म्हटलं नव्हतं. हे सर्व विषय हा पक्षाचा आहे. संघ अशा गोष्टींमध्ये थेट हस्तक्षेप करत नाही.” त्यांच्या या विधानामुळे पंतप्रधान मोदी निवृत्त होतील ही अटकळ धुळीस मिळाली.
भाजपचा ‘७५ नियम’ नेमका काय?
भाजपमध्ये “७५ पार म्हणजे सक्रिय राजकारणातून दूर” असा लिखित नियम नाही. मात्र २०१४ मध्ये पक्षाने वयोवृद्ध नेत्यांना संसदीय बोर्डातून बाजूला करून “मार्गदर्शक मंडळात” स्थान दिले होते. त्यावेळी लालकृष्ण अडवाणी आणि डॉ. मुरली मनोहर जोशी यांना नेतृत्वापासून दूर केल्याने “७५” हा एक अनलिखित प्रघात ठरला. नंतर अनेक मंत्र्यांना ७५ पार झाल्यावर मंत्रीपद देण्यात आले नाही. त्यामुळे हा नियम प्रथा स्वरूपात प्रचलित झाला, पण तो कठोर बंधनकारक कधीच ठरला नाही.
मोदींसाठी वेगळा अपवाद?
मोदींच्या नेतृत्वाखाली २०१४ व २०१९ मध्ये भाजपला प्रचंड बहुमत मिळाले. त्यामुळे पक्षात आणि संघातही त्यांचे राजकीय वजन अत्यंत प्रबळ आहे. त्यामुळे अडवाणी–जोशी यांच्यावर जो नियम लागू झाला, तो मोदींवर लागू होईल का हा प्रश्न नेहमीच चर्चेत राहिला. सध्याच्या घडीला मात्र पक्षात अशा कोणत्याही हालचाली दिसत नाहीत.
ज्योतिषीय अंदाज : २०२७–३० दरम्यान वारसदार
दरम्यान, काही ज्योतिषीय भविष्यकथनांतून वेगळीच भाकिते समोर आली आहेत. ज्योतिषी सिद्धेश्वर (सिद्धेथर) मरतकर यांच्या मते, “मोदी २०२७ पूर्वी राजकारणातून निवृत्त होणार नाहीत. २०२७ ते २०३० या कालावधीत भाजपमध्ये नव्या वारसदाराची निवड होण्याची शक्यता आहे.” अर्थात हे राजकीय निर्णय नसून ज्योतिषीय अंदाज असल्याने त्याकडे स्वतंत्र मतप्रवाह म्हणूनच पाहावे, असे स्पष्ट केले जात आहे.
विरोधकांचे टीकेचे हत्यार
काँग्रेस व विरोधकांनी भागवतांच्या आधीच्या एका सूचक विधानाचा दाखला देत “संघातही गोंधळ आहे” असा दावा केला. “एका महिन्यात भागवतजी दोन भिन्न भूमिका घेत आहेत” असे ते म्हणाले. मात्र ताज्या स्पष्टीकरणामुळे मोदी निवृत्तीचा मुद्दा केवळ चर्चेपुरता असल्याचे स्पष्ट झाले.
पुढील दिशा काय?
सध्याच्या घडीला मोदींची लोकप्रियता आणि पक्षावरची पकड यामुळे २०२७ पर्यंत त्यांच्याच नेतृत्वाखाली भाजप राहणार, हे जवळपास निश्चित मानले जात आहे. पुढे २०२७ नंतर काय होईल, वारसदार कोण असेल, हा खरा प्रश्न आहे. अमित शाह, योगी आदित्यनाथ, नितीन गडकरी अशी काही नावे नेहमीच चर्चेत असतात; मात्र अंतिम निर्णय हा त्या वेळच्या राजकीय समीकरणांवरच अवलंबून असेल.
मोदींच्या ७५व्या वाढदिवसाला “निवृत्ती”चा विषय उचलला गेला खरा, पण संघप्रमुखांच्या स्पष्टीकरणानंतर तो फोल ठरला आहे. “७५ वर्षांचा नियम” हा केवळ एक परंपरेसारखा वापरलेला तर्क आहे; संविधानिक पदांवर वा पक्षनेतृत्वावर तो बंधनकारक नाही. त्यामुळे नरेंद्र मोदी किमान २०२७ पर्यंत तरी देशाचे नेतृत्व करणार, हेच सध्या स्पष्ट झाले आहे.